In april start de Vereniging van Nederlandse Gemeenten een campagne rondom het raadslidmaatschap. Zo’n actie is nodig omdat men meent dat de kwaliteit van de raadsleden in Nederland afneemt en in elk geval onvoldoende is. Het is de bedoeling om mensen die zich voor het lidmaatschap willen aanmelden van te voren te waarschuwen voor de gevolgen daarvan. Raadslidmaatschap is weliswaar meestal een bijbaan maar je “doet het er niet zo maar even bij”. Daarvoor stelt het lidmaatschap van de raad veel te hoge eisen, zo meent de VNG en ik ben het daarmee eens.
Vanzelfsprekend laat ik mij hier niet uit over de individuele kwaliteiten van raadsleden maar de twaalf gemeenteraden waarmee ik contacten onderhoud, maken mij wel één ding duidelijk: er zijn zeer goede raadsleden, goede raadsleden, iets minder goede raadsleden en uitgesproken slechte raadsleden. De laatste groep is gelukkig het kleinst maar ze komt vrijwel overal voor. Nu lijkt het net of het een schande is om een ‘slecht” raadslid te zijn maar dat is lang niet altijd het geval. Veel mensen die zich op een lijst laten plaatsen, hebben inderdaad geen idee wat er van hun gevraagd gaat worden. Laten we eens een aantal voorwaarden op een rijtje zetten.
Een raadslid is een vertegenwoordiger van de bevolking of op zijn minst van een gedeelte daarvan. Dat betekent dat goede sociale vaardigheden al een eerste eis is. Niemand is in staat een ander te vertegenwoordigen zonder goede contacten met de achterban te onderhouden. Het klinkt nogal wiedes maar in de praktijk zijn sociale vaardigheden niet ieder raadslid gegeven. In de tweede plaats moet een raadslid in staat zijn in elk geval de problemen die binnen de eigen “portefeuille” liggen op een deugdelijke wijze kunnen analyseren. Uit die analyse moet dan ook nog een helder omschreven standpunt voortvloeien. In onze ingewikkelde samenleving is dat bepaald niet eenvoudig. Begrijp me goed, een academische opleiding is niet noodzakelijk maar een analytische geest wel.
In de derde plaats is het nodig dat een raadslid de standpunten van zijn of haar collega’s goed doorziet zodat het mogelijk wordt om bruggetjes te slaan en compromissen te sluiten. Ernstig gewenst is voorts de vaardigheid om op grond van argumenten een debat aan te kunnen tijdens de raadsvergadering. Daarvoor is een behoorlijke mondelinge taalvaardigheid vereist. Op al deze punten laat een deel van de raadsleden in den lande het afweten. Anderen steken weer hoog boven hun omgeving uit.
Daarbij komt nog de bereidheid om “stukken” grondig door te elzen en te beespreken in eigen gelederen en gesprekken aan te gaan met de achterban en andere inwoners van de gemeente. De lijst van eisen die je aan een raadslid kunt stellen, is daarmee niet compleet maar we zijn een aardig eind op weg. Het betekent allemaal bij elkaar ook dat het raadslid minder tijd heeft voor de eigen persoonlijke relaties. Voor veel mensen is dat offer te groot.
De aanmelding van kandidaat-raadsleden verloopt dan ook niet altijd van een leien dakje. Het kaliber van de kandidaten voldoet al bij de eerste selectie niet of blijkt later in de praktijk beneden de maat te zijn. Soms meent men die probleem op te kunnen lossen door de vergoeding voor het raadslidmaatschap te verhogen maar dat is om verscheidene redenen onwenselijk. Wie volksvertegenwoordiger is vanwege de financiële beloning, heeft doodeenvoudig de verkeerde motivatie. Een argument is nog wel eens dat een hogere beloning ook mensen met een hogere opleiding zal aantrekken. Het is nog maar helemaal de vraag of dat in alle gevallen zo’n succes is. Mensen met een hogere opleiding beschikken veelal ook maar over zeer beperkte vrije tijd. Die vrije tijd is nu juit voor een raadslid heel hard nodig.
Een trekker kan wel zijn het optreden van de gemeenteraad. In het nieuwe duale stelsel is de raad in staat veel meer zijn stempel op het gemeentebeleid te drukken dan in het verleden. Kaders stellen en initiatieven nemen zijn daarvoor de basis. Jammer genoeg gebeurt dat nog veel te weinig. Daarbij komt dat onderwerpen veelal al door fracties zijn uitgekauwd voordat de raadsvergadering begint. Daardoor slaat het debat dood. Als het al tot opwinding leidt, dan gaat het vaak om “spelen op de man”. Die reputatie kan alleen de gemeenteraad zelf veranderen. Het is de moeite waard om daarvoor een geschikte werkwijze te zoeken.
Vanwege de democratische uitgangspunten is het niet mogelijk een toelatingsexamen voor het raadslidmaatschap in te voeren. Wat wel kan, is een goed advies dat nog onafhankelijk is ook. Op die manier weten kandidaat en partij van te voren waaraan zij beginnen. De campagne van de VNG is daarvoor in elk geval een mooie inleiding.
Tot het debat,
Kaj Elhorst
Http://nieuwepolitiek.wordpress.com
Service
www.vng.nl/eCache/DEF/84/996.html
www.deweekkrant.nl/artikel/2009/februari/03/_investeer_juist_in_kwaliteit_raadsleden
www.amsterdam.pvda.nl/nieuwsbericht/2118
www.archief.nrc.nl/index.php/1994/December/16/Binnenland/3/Raadsleden+kritiseren+eigen+kwaliteit
www.urbanministry.org/nl/wiki/board-development-qualities-effective-board-members
www.joepderksen.blogspot.com/2008/12/scepcisme-bij-raadsleden-over.html
